Süper kabarık gezegen keşfi: pamuk şekerinden hafif

Uzayda “süper kabarık gezegen” diye bir sınıf var ve az önce bu tuhaf ailenin iki yeni üyesi doğrulandı. Astronomlar, Dünya’dan yaklaşık 1.110 ışık yılı uzaktaki bir yıldızın çevresinde, pamuk şekerinden bile daha hafif iki dev gezegen buldu. Boyutları neredeyse Jüpiter kadar; ama o kadar seyrekler ki bir bardak suya atsanız yüzerlerdi.

Pamuk şekerinden bile hafif

Rakamlar olayı özetliyor. Keşfedilen gezegenlerden TOI-791 b’nin yoğunluğu santimetreküp başına yalnızca 0,038 gram. Kardeşi TOI-791 c ise 0,047 gram. Karşılaştırma yapalım: pamuk şekerinin yoğunluğu yaklaşık 0,05 gram. Yani bu iki gezegen, çocukların panayırda yediği o pofuduk şekerden daha hafif. Suyun yoğunluğunun 1 gram olduğunu düşünürsek, aradaki uçurum daha net anlaşılıyor.

Nasıl oluyor da dağılmıyorlar?

Akla ilk gelen soru bu. Bu kadar seyrek bir gökcismi kendi kütleçekimiyle nasıl bir arada duruyor? Bilim insanlarının tahmini, bu gezegenlerin devasa ama çok hafif bir gaz atmosferine sahip olması. İçlerinde küçük bir çekirdek, etrafında ise şişmiş, gevşek bir gaz zarfı bulunuyor. Yıldızlarına yakın konumları da bu zarfı ısıtıp genişletiyor. Sonuçta ortaya kocaman görünen ama neredeyse boş bir balon çıkıyor.

Yıldızları ve konumları

İki gezegen, güney gökyüzündeki Uçan Balık (Volans) takımyıldızında yer alan, Güneş’e benzer bir F7 türü cüce yıldızın çevresinde dönüyor. Sistemin Dünya’ya uzaklığı 1.110 ışık yılı. Bu mesafe astronomik ölçekte komşu sayılmasa da, gökbilimcilerin gezegenleri ayrıntılı inceleyebileceği kadar yakın.

Neden bu kadar önemli?

Süper kabarık gezegenler nadir görülüyor. Şu ana kadar iki ya da daha fazla bu tür gezegen barındıran yalnızca dört sistem biliniyordu. Yeni keşfedilen sistem, listeye beşinci olarak eklendi. Aynı yıldızın çevresinde iki tanesinin birden bulunması, bu gezegenlerin nasıl oluştuğunu anlamak için altın değerinde bir laboratuvar sunuyor. Çünkü kardeş gezegenleri karşılaştırmak, tekil örneklerden çok daha fazla ipucu veriyor.

Kim buldu, nerede yayımlandı?

Keşfe Oxford Üniversitesi öncülüğündeki uluslararası bir ekip imza attı. Çalışmaya Fransa’daki Côte d’Azur gözlemevi ve Birmingham Üniversitesi’nden araştırmacılar da katıldı. Bulgular, saygın Monthly Notices of the Royal Astronomical Society dergisinde yayımlandı. Ekip, bu iki gezegenin gelecekte güçlü teleskoplarla incelenerek atmosfer yapılarının çözülmesini umuyor.

Bu keşif bize ne anlatıyor?

Güneş Sistemi’nde bunun bir benzeri yok. Ne Jüpiter ne Satürn bu kadar hafif. Dolayısıyla süper kabarık gezegenler, gezegenlerin evrende ne kadar çeşitli olabileceğini gösteriyor. Her yeni örnek, “gezegen dediğimiz şey tam olarak neye benziyor” sorusunu biraz daha genişletiyor. Evren, ders kitaplarındaki temiz kutuların dışına taşmaya devam ediyor.