Yapay tatlandırıcılar hafıza kaybıyla ilişkili bulundu

Yapay tatlandırıcıları en çok tüketen kişilerde düşünme ve hafıza becerileri daha hızlı geriliyor. Neurology dergisinde yayımlanan geniş çaplı bir çalışma bu bağı ortaya koydu. Araştırma 12.772 kişiyi ortalama sekiz yıl boyunca izledi. En yüksek tüketim grubundakiler, en az tüketenlere kıyasla zihinsel becerilerinde yüzde 62 daha hızlı düşüş gösterdi. Aradaki fark, yaklaşık 1,6 yıllık fazladan yaşlanmaya denk geliyor.

Rakamlar somut. En çok tüketenler günde ortalama 191 miligram yapay tatlandırıcı alıyordu; en az tüketenlerde bu miktar 20 miligramdı. Katılımcıların ortalama yaşı 52, yüzde 55’i kadındı.

Hangi tatlandırıcılar incelendi?

Çalışma yedi farklı tatlandırıcıya baktı: aspartam, sakarin, asesülfam-K, eritritol, sorbitol, ksilitol ve tagatoz. Bunlardan altısı daha hızlı bilişsel gerilemeyle ilişkilendirildi. Söz konusu maddeler; diyet gazlı içecekler, şekersiz sakızlar, “light” ürünler ve birçok paketli gıdada karşımıza çıkıyor. Yani günlük beslenmede sanılandan daha yaygınlar.

Peki neden bu kadar tercih ediliyorlar? Yanıt basit: kalori vermeden tatlı hissi sunuyorlar. Şekeri azaltmak isteyenler, diyabet hastaları ve kilo kontrolü yapanlar onlarca yıldır tatlandırıcılara yöneliyor. İşte tam da yaygınlıkları, sonuçları geniş bir kitle için anlamlı kılıyor.

Etki herkeste aynı mı?

Hayır. İlişki özellikle iki grupta belirgindi: 60 yaşın altındakiler ve diyabeti olanlar. İlginç biçimde, 60 yaşın üzerindeki katılımcılarda tatlandırıcı tüketimi ile bilişsel gerileme arasında anlamlı bir bağ bulunamadı. Araştırmacılar bunun kesin nedenini açıklamıyor; yaşa bağlı metabolik farkların rol oynayabileceğini belirtiyor.

Bu çalışma ne kanıtlıyor, ne kanıtlamıyor?

Önemli bir sınır var. Bu bir gözlem çalışması; yani tatlandırıcıların bilişsel gerilemeye “neden olduğunu” kanıtlamıyor, yalnızca ikisi arasında bir ilişki gösteriyor. Üstelik beslenme verisi katılımcıların kendi beyanına dayanıyor ve başka yaşam tarzı etkenleri de sonucu etkilemiş olabilir. Yine de ilişkinin gücü, uzmanlara göre “zararsız bir alışkanlık” varsayımını sorgulatacak düzeyde. Ekip, konunun daha ileri çalışmalarla araştırılması gerektiğini vurguluyor.

Konu aslında yeni değil. Yapay tatlandırıcılar son yıllarda birçok araştırmanın odağında; kimi çalışmalar bağırsak florası, kimileri kalp-damar sağlığı üzerindeki olası etkilerini tartışıyor. Sonuçlar zaman zaman birbiriyle çelişiyor. Uzmanlar da bu yüzden tek bir çalışmadan kesin yargı çıkarmamaya, resmi bütün olarak değerlendirmeye çağırıyor.

Kısacası tablo kesin bir “kaçının” emri değil, bir uyarı işareti. Beslenmeye dair kararlar kişiseldir ve sağlıkla ilgili değişiklikler bir hekime danışılarak verilir.