NASA’nın Swift kurtarma aracı yörüngede kontrolden çıktı

NASA’nın 2004’te fırlatılan Swift uzay teleskobunu kurtarmak için yörüngeye gönderilen servis aracı, kendisi zor durumda kaldı. LINK adlı araç, hafta sonu 3 tepki tekerleğinden 2’sini kaybederek kontrolsüz bir dönüşe girdi ve yer istasyonuyla iletişimi kesildi. Yaklaşık 500 milyon dolarlık teleskobu kurtaracak görev, daha ilk aşamada tehlikeye girdi.

Kısacası bir uydunun ömrünü uzatmaya giden araç, o uyduya ulaşamadan kendi kurtarılma mücadelesine düştü.

LINK ne yapmak için gönderilmişti?

Görevin adı LINK, yani “Hafif Uzayda Seyrüsefer ve Kinematik” aracı. Arizona merkezli girişim Katalyst Space Technologies tarafından 30 milyon dolara üretildi ve sözleşmeden fırlatmaya yalnızca 9 ayda hazırlandı. Araç temmuz ayının başında yörüngeye çıktı.

Hedefi netti: 2004’te fırlatılan ve yaklaşık 500 milyon dolar değerindeki Swift gama ışını teleskobunun giderek alçalan yörüngesini yükseltmek. Atmosferin sürtünmesi teleskobu yavaşça aşağı çekiyor; müdahale edilmezse Swift bir noktada atmosfere girip yok olacak. LINK, ona kenetlenip daha güvenli bir yüksekliğe itmek üzere tasarlandı.

Sorun ne, nasıl çözülmeye çalışılıyor?

LINK’in yönünü ve dengesini üç tepki tekerleği kontrol ediyordu. Hafta sonu bunlardan ikisi devre dışı kaldı ve araç kendi ekseninde savrulmaya başladı. Kontrol kaybı, yerle olan haberleşmeyi de sekteye uğrattı.

Ekip şimdi ilginç bir çözüme başvuruyor: aracı durdurmak için, aslında Swift’e yaklaşma aşamasında kullanılacak elektrikli itki motorlarını devreye soktu. Ancak burada bir ikilem var. Bu motorlar, sonrasında Swift’i güvenli yüksekliğe itmek için gereken aynı motorlar. Yani dönüşü durdurmak için harcanan her itki, asıl görev için ayrılan bütçeden düşüyor.

Şimdi ne olacak?

Katalyst Space, itki motorlarından “istenen etkiyi gördüklerini” açıkladı. Şirkete göre görev hâlâ aktif ve LINK’in Swift ile buluşmaya giden geçerli bir yolu bulunuyor. Yine de commissioning yani devreye alma aşamasında yaşanan bu arıza, milyar dolarlık ölçekte bir uzay kurtarma operasyonunun ne kadar kırılgan olduğunu gösteriyor.

Önümüzdeki günler kritik. Ekip dönüşü tamamen durdurup iletişimi kalıcı biçimde sağlayabilirse görev sürebilir. Aksi halde hem LINK hem de kurtarmaya çalıştığı Swift teleskobu risk altında kalacak.

Uzayda tamir dönemi başlıyor mu?

Bu görev, aslında çok daha büyük bir eğilimin parçası. Uzay araçlarını yörüngede yakıtla besleme, tamir etme veya taşıma fikri son yıllarda hızla ticarileşiyor. Katalyst gibi genç girişimler, tek kullanımlık uyduların yerine “servis edilebilir” bir uzay ekonomisi kurmayı hedefliyor. LINK’in 9 ay gibi kısa sürede üretilip fırlatılması da bu yeni, hızlı ve düşük maliyetli anlayışın örneği.

Ancak bu ilk denemeler, işin ne kadar zor olduğunu da gösteriyor. Yörüngedeki bir aracı bir başka araçla yakalamak, milimetrik hassasiyet ve kusursuz bir kontrol sistemi gerektiriyor. LINK’in tepki tekerleklerinde yaşanan arıza, tam da bu hassas dengenin ne kadar kolay bozulabileceğini hatırlatıyor. Sektör bu görevden çıkacak dersleri yakından izliyor.