BM’de Guterres’in halefi için yarış başladı: 7 aday

Birleşmiş Milletler’in bir sonraki genel sekreterini belirleyecek süreç resmen başladı. Güvenlik Konseyi, perşembe günü ilk gizli ön oylamayı (straw poll) yaparak yarışın belirleyici aşamasına geçti. Görev süresi 31 Aralık’ta sona erecek olan António Guterres’in yerine 7 aday yarışıyor; adayların 4’ü kadın, 3’ü erkek.

Portekizli Guterres, iki beşer yıllık dönemin ardından koltuğu bırakıyor. Yerine gelecek isim, dünyanın en görünür diplomatik makamlarından birini devralacak.

Adaylar kimler?

Yarıştaki isimler ağırlıklı olarak Latin Amerika ve Afrika’dan. Adaylar Arjantin, Şili, Kosta Rika, Ekvador, Guyana, Senegal ve Uganda’dan geliyor. Öne çıkan isimlerden biri, BM’nin nükleer denetim kurumu UAEA’nın başkanı Arjantinli Rafael Grossi. Listede eski Şili Cumhurbaşkanı Michelle Bachelet ve eski Kosta Rika Cumhurbaşkanı Yardımcısı Rebeca Grynspan gibi tanınmış isimler de yer alıyor.

Diplomatik gelenekte bölgesel sıranın Latin Amerika’ya geldiği yönünde güçlü bir beklenti var. Bu da yarışı özellikle bu bölgeden gelen adaylar açısından ilgi çekici kılıyor.

Ön oylama nasıl işliyor?

Straw poll denen bu oylamalar gayriresmî ve bağlayıcı değil. Güvenlik Konseyi’nin 15 üyesi, her aday için “destekliyorum”, “desteklemiyorum” ya da “görüş bildirmiyorum” seçeneklerinden birini işaretliyor. Bu turlar, hangi adayın güçlü, hangisinin şansız olduğunu erkenden ortaya koyuyor.

Kritik nokta ise Konseyi’nin 5 daimi üyesi. ABD, Rusya, Çin, İngiltere ve Fransa’dan herhangi birinin vetosu bir adayın önünü tamamen kapatabiliyor. Bu yüzden asıl mesele yalnız oy sayısı değil, büyük güçlerin kimi kabul edilebilir bulduğu.

Bu seçim neden önemli?

Bir ayrıntı bu yarışı tarihî kılıyor: BM’nin kuruluşundan bu yana genel sekreterlik koltuğuna hiç kadın oturmadı. Adayların çoğunluğunun kadın olması, bu ilkin bu kez gerçekleşebileceği ihtimalini güçlendiriyor.

Sürecin hızlı bitmesi beklenmiyor. Net bir favori yok ve geçmiş örnekler, oylamaların yaz boyunca birden fazla tur süreceğini gösteriyor. Sonucun eylül sonu ya da ekim başında netleşmesi bekleniyor. Seçilen isim, ardından Genel Kurul’un onayıyla 1 Ocak’ta göreve başlayacak.

Yeni genel sekreteri zorlu bir masa bekliyor. Ukrayna’dan Ortadoğu’ya, Sudan’dan Kongo’ya uzanan çatışmalar, iklim krizi ve BM’nin kronikleşen bütçe sıkıntısı devralınacak sorunların başında geliyor. Guterres döneminde örgütün büyük güçler arasındaki kutuplaşmada zaman zaman etkisiz kaldığı eleştirisi sık dile getirildi. Bu yüzden yeni ismin yalnız diplomatik değil, kurumsal bir onarım görevini de üstlenmesi bekleniyor. Kısacası bu seçim, sadece bir isim değişikliği değil; BM’nin önümüzdeki on yılda ne kadar söz sahibi olacağına dair bir sınav.