James Webb, Plüton ve Titan’da aynı gizemli izi buldu

James Webb Uzay Teleskobu, Güneş Sistemi’nin uzak köşelerindeki iki soğuk gök cisminde aynı gizemli kimyasal izi yakaladı. Güneş’e biri yaklaşık 1,5 milyar, diğeri 5,9 milyar kilometre uzaklıktaki Satürn’ün sisli uydusu Titan ile buzlu cüce gezegen Plüton’un yüzeyinde, henüz hiçbir bilinen molekülle tam eşleşmeyen ortak bir imza tespit edildi. Gök bilimciler bu beklenmedik benzerliği anlamaya çalışıyor.

Keşfin arkasında, Paris Gözlemevi’nden gezegen bilimci Bruno Bézard liderliğindeki bir ekip var. Araştırmacılar, teleskobun kızılötesi spektrum verilerini incelerken her iki gök cisminde de tam aynı dalga boyunda bir ışık soğurma izine rastladı. Yani Titan ve Plüton, kızılötesi ışığı aynı noktada, aynı biçimde yutuyordu. Böyle bir tesadüf, gezegen biliminde sık karşılaşılan bir durum değil.

Ekip, bu izin hangi maddeye ait olduğunu bulmak için kolları sıvadı. Saf benzen ve asetilen gibi onlarca farklı karbon bileşiğini tek tek test ettiler. Ancak hiçbiri gizemli sinyalle tam olarak örtüşmedi. Şu ana kadarki en güçlü aday, “allen” adı verilen bir hidrokarbon grubu. Yine de kesin bir sonuca varmak için henüz çok erken.

İki dünyanın ne kadar farklı olduğunu rakamlar da gösteriyor. Satürn’ün en büyük uydusu olan Titan’ın çapı yaklaşık 5 bin 150 kilometre; bu boyutuyla Merkür gezegeninden bile büyük. Yüzey sıcaklığı eksi 179 dereceye kadar iniyor. Plüton daha da soğuk; yüzeyinde termometre eksi 230 dereceyi buluyor. Aralık 2021’de fırlatılan James Webb ise yaklaşık beş yıldır bu tür uzak dünyaların kimyasal parmak izini okuyor.

Bu keşif yaşam işareti mi?

Hemen heyecanlanmadan önce bir noktanın altını çizmek gerekiyor. Araştırmacılara göre bu molekül, doğrudan bir yaşam belirtisi değil. Bunun yerine “prebiyotik kimya” denilen, yani yaşamın yapı taşlarının oluşmasına zemin hazırlayabilecek süreçlerin bir ürünü olarak değerlendiriliyor. Kısacası bu, “orada canlılar var” demek değil; “yaşama giden kimyasal yollar bu uzak dünyalarda da işliyor olabilir” demek.

Bu ayrım önemli, çünkü Titan uzun süredir gök bilimcilerin ilgisini çeken bir yer. Kalın atmosferi, metan gölleri ve zengin organik kimyasıyla Titan, ilkel Dünya’ya benzetiliyor. Plüton ise çok daha küçük, çok daha soğuk ve atmosferi seyrek bir cüce gezegen. Böylesine farklı iki dünyanın yüzeyinde aynı kimyasal izin bulunması, organik kimyanın evrende düşünülenden çok daha yaygın ve tekrarlanabilir olabileceğine işaret ediyor.

Gizem nasıl çözülecek?

Şimdilik ortada net bir cevaptan çok, güçlü bir soru işareti var. Bilim insanları, iki adımla ilerlemeyi planlıyor. İlki, James Webb’in her iki gök cismi için üreteceği daha ayrıntılı yüzey haritaları. İkincisi ise NASA’nın 2028’de fırlatmayı hedeflediği Dragonfly görevi. Bir drone gibi Titan’ın yüzeyinde uçacak bu araç, atmosferi ve zemini yerinde inceleyerek bu gizemli molekülün kimliğini çok daha kesin biçimde ortaya koyabilir.

James Webb, göreve başladığı günden bu yana evrenin hem en uzak hem de en yakın köşelerinde beklenmedik bulgulara imza atıyor. Bu son keşif de teleskobun sadece uzak galaksileri değil, kendi komşuluğumuzdaki dünyaları da yeniden tanımamızı sağladığını gösteriyor. Peki Güneş Sistemi’nin uzak köşelerinde bizi başka hangi ortak sırlar bekliyor?